Scholarship in Educational Leadership and Management Journal

fa امکان نظریه‌های تکنولوژی‌بنیاد در مدیریت آموزشی: واکاوی مبانی معرفت‌شناختی و تحولات مفهومی The Possibility of Technology‑Based Theories in Educational Management: An Examination of Epistemological Foundations and Conceptual Transformations تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مقدمه و هدف: تکنولوژی‌های نوظهور، از هوش مصنوعی و کلان‌داده گرفته تا پلتفرم‌های یادگیری دیجیتال، نه‌تنها ابزارهای جدیدی برای آموزش فراهم آورده‌اند، بلکه مفاهیم بنیادینی چون یادگیری، تدریس، و رهبری آموزشی را بازتعریف می‌کنند. با وجود این تحولات، نظریه‌پردازی در حوزه مدیریت آموزشی همچنان عمدتاً بر چارچوب‌های پیشادیجیتال و تلقی ابزارانگارانه از تکنولوژی استوار است. این پژوهش با هدف واکاوی امکان ظهور «نظریه‌های تکنولوژی‌بنیاد» در مدیریت آموزشی انجام شده است؛ نظریه‌هایی که نه درباره تکنولوژی، بلکه با تکنولوژی و درون آن ساخته می‌شوند. روش‌شناسی: این پژوهش از نوع تحقیقات نظری-تحلیلی است که با رویکرد تفسیری و بهره‌گیری از تحلیل فلسفی و مرور نظام‌مند ادبیات، به واکاوی سیر تحول مفهوم تکنولوژی، نسبت آن با علوم تربیتی، و مبانی معرفت‌شناختی نظریه‌پردازی تکنولوژی‌بنیاد می‌پردازد. یافته‌ها: بررسی‌ها نشان می‌دهد که مفهوم تکنولوژی از تلقی ابزارانگارانه (تیلور، وینر) به رویکردهای جوهری‌انگار (هایدگر، ایلول)، ساخت‌گرایی اجتماعی (بیجکر، لاو)، و پساپدیدارشناسی (آیهد، وربیک) تحول یافته است. در علوم تربیتی نیز نگاه کارکردگرایانه به تکنولوژی جای خود را به رویکردهای انتقادی داده است که تکنولوژی را به‌مثابه پدیده‌ای فرهنگی، سیاسی و هستی‌شناختی می‌فهمند. نسبت میان نظریه و تکنولوژی در علوم اجتماعی معاصر از رابطه‌ای ابزارمند به رابطه‌ای تکوینی و هم‌سازمان تبدیل شده است. بر این اساس، نظریه‌های تکنولوژی‌بنیاد نیازمند عقلانیت «زیسته-دیجیتال» و گسست از تفکیک انسان/تکنولوژی، نظریه به‌مثابه مدل‌سازی انتزاعی، و تصور مدرسه به‌عنوان سیستم بسته هستند. استعاره «نظریه به‌مثابه معماری شناختی» چارچوبی نوین برای فهم نظریه‌پردازی در میدان تکنولوژی ارائه می‌دهد که در آن نظریه، فضایی برای سازمان‌دهی فهم، طراحی رابطه، و بازآفرینی معنا در مواجهه با جهان است. نتیجه‌گیری: امکان نظریه‌های تکنولوژی‌بنیاد در مدیریت آموزشی، نه در ادامه طبیعی نظریه‌های پیشین، بلکه بر بستر یک دگرگونی معرفت‌شناختی قابل تصور است. این دگرگونی مستلزم تحول در زبان، استعاره، فضا، مشارکت، و شیوه بودن با تکنولوژی است. پژوهش حاضر با ترسیم این چشم‌انداز، گامی مقدماتی در جهت نظریه‌پردازی متناسب با زیست‌جهان‌های دیجیتال مدرسه برمی‌دارد.</div>   <div class="bot-message" data-v-41d17f7c="" style="padding: 10px; border-radius: 10px; position: relative; display: flex; flex-direction: column; gap: 10px;"> <div data-v-41d17f7c="" style="align-self: center; display: flex; width: 100%; justify-content: center; font-weight: 500;"> <div class="markdown-container" data-block-id="584e3de0-7244-4952-b3d5-b73a49a9c4c6" data-v-36800c70="" data-v-41d17f7c="" dir="ltr" style="font-size: var(--font-size); line-height: var(--line-height);"> <div> Introduction and Objective:Emerging technologies—from artificial intelligence and big data to digital learning platforms—have not only introduced new tools for education but have also begun to redefine fundamental concepts such as learning, teaching, and educational leadership. Despite these transformations, theorizing in the field of educational management continues to rely largely on pre‑digital frameworks and an instrumental view of technology. This study aims to examine the possibility of the emergence of “technology‑based theories” in educational management—approaches that are constructed not merely about technology, but with and within technological environments. Methodology:This study is a theoretical–analytical inquiry employing an interpretive approach. Through philosophical analysis and a systematic review of the literature, it explores the evolution of the concept of technology, its relationship with educational sciences, and the epistemological foundations underlying technology‑based theorizing. Findings:The analysis indicates that the concept of technology has evolved from instrumental interpretations (Taylor, Wiener) to substantive approaches (Heidegger, Ellul), social constructivism (Bijker, Law), and post‑phenomenology (Ihde, Verbeek). Within educational sciences as well, functionalist views of technology have gradually given way to critical perspectives that understand technology as a cultural, political, and ontological phenomenon. In contemporary social sciences, the relationship between theory and technology has shifted from an instrumental association to a constitutive and co‑organizational one. Accordingly, technology‑based theories require a “lived‑digital rationality” and a departure from several entrenched assumptions: the human/technology dichotomy, the notion of theory as purely abstract modeling, and the conception of the school as a closed system. The metaphor of “theory as cognitive architecture” offers a novel framework for understanding theorizing in technological contexts, wherein theory functions as a space for organizing understanding, designing relationships, and reconstructing meaning in engagement with the world. Conclusion:The possibility of technology‑based theories in educational management should not be seen as a natural extension of existing theories but rather as emerging from an epistemological transformation. Such a transformation entails changes in language, metaphors, spatial conceptions, forms of participation, and modes of being with technology. By outlining this perspective, the present study offers a preliminary step toward theorizing that is responsive to the digital lifeworlds of contemporary schools. </div> </div> </div> </div> <div class="feedback-section" data-v-41d17f7c=""></div> نظریه‌های تکنولوژی‌بنیاد, مدیریت آموزشی, فلسفه تکنولوژی, معرفت‌شناسی, معماری شناختی, پساپدیدارشناسی Technology‑Based Theories, Educational Management, Philosophy of Technology, Epistemology, Cognitive Architecture, Post‑phenomenology 1 23 http://selmj.ir/browse.php?a_code=A-10-25-8&slc_lang=fa&sid=1 Ali Khalkhali علی خلخالی khalkhali_ali@yahoo.com. 1003194753284600389 1003194753284600389 Yes Department of Educational Management, To.C., Islamic Azad University, Tonekabon, Iran دانشیار، گروه مدیریت آموزشی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران